Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa regionalną wspólnotę samorządową. Gmina ma osobowość prawną. Ustrój gminy jako jednostki samorządu terytorialnego określa statut gminy. Statut i jego zmiany podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Mieszkańcy gminy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (w drodze wyborów i referendum) lub za pośrednictwem organów samorządu gminy. Zasady i tryb przeprowadzania referendum określa ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. Z dnia 20 października 2000 r. ze zm.)
Gmina wykonuje swoje zadania za pośrednictwem organów gminy:
Do zakresu działania samorządu gminy należy wykonywanie zadań publicznych o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.
W szczególności zadania gminy obejmują sprawy:
W celu wykonywania zadań gmina tworzy gminne samorządowe jednostki organizacyjne oraz może zawierać umowy z innymi podmiotami w szczególności z innymi gminami, porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia zadań publicznych. Porozumienia te podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Zakres działania samorządu gminy nie narusza samodzielności powiatu i województwa.
Gmina może tworzyć stowarzyszenia z innymi samorządami terytorialnymi. Do stowarzyszeń tych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855).
Samorząd gminy, na podstawie upoważnień ustawowych, stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze gminy.
W przypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jego terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami określa uchwała Rady Gminy.